Bieżące wydanie krajowego raportu oświatowego „Edukacja w Niemczech 2026” opisuje niemiecki system edukacji w fazie głębokich przemian społecznych i demograficznych: spadający wskaźnik urodzeń, niedobór wykwalifikowanych pracowników, zmieniające się wzorce imigracji oraz rosnące zapotrzebowanie na równe szanse i integrację kształtują obecnie wszystkie obszary edukacji – od edukacji wczesnoszkolnej po edukację dorosłych.
Po raz jedenasty rząd federalny i rządy krajów związkowych, wraz z DIPF | Instytutem Badań Edukacyjnych i Informacji Edukacyjnej im. Leibniza, przedstawiły krajowy raport edukacyjny „Edukacja w Niemczech 2026”. Raport wyraźnie wskazuje, że zmiany w systemie edukacji często ujawniają się dopiero w perspektywie średnio- i długoterminowej, dlatego należy je analizować w kilku cyklach sprawozdawczych. Jednocześnie raport opisuje liczne środki i procesy rozwojowe, za pomocą których rządy federalne i krajowe odpowiadają na wyzwania stojące przed systemem edukacji. Na przykład, w wielu krajach związkowych znacznie rozszerzono ofertę edukacji wczesnoszkolnej i całodziennych programów edukacyjno-opiekuńczych, dodatkowo zwiększono udział w edukacji, a w wielu krajach związkowych wzmocniono wsparcie językowe i diagnostykę językową. Rozszerzono również struktury wsparcia wielobranżowego w szkołach
Polityka społeczna w coraz większym stopniu przyczynia się do zapewnienia wykwalifikowanej siły roboczej
Raport opisuje również postępy w zakresie uczestnictwa w edukacji imigrantów drugiego pokolenia oraz długoterminową tendencję do zdobywania wyższych kwalifikacji edukacyjnych. Jednocześnie w ostatnich latach stale rośnie udział matek w rynku pracy. Raport wyraźnie wskazuje zatem, że polityka edukacyjna w coraz większym stopniu przyczynia się do zapewnienia wykwalifikowanej kadry. W związku z tym coraz większego znaczenia nabierają integracja imigrantów z systemem edukacji i rynkiem pracy, lepsze wykorzystanie istniejącego potencjału zatrudnienia oraz wzmocnienie uczenia się przez całe życie.
- Federalna Minister Edukacji Karin Prien: „Dobra edukacja zaczyna się na długo przed pójściem do szkoły. Raport pokazuje, jak silnie wczesny rozwój i możliwości edukacyjne kształtują przyszłą ścieżkę edukacyjną człowieka. Dlatego rząd federalny i stanowy inwestują w edukację wczesnoszkolną, wsparcie językowe i lepsze przejścia w systemie edukacji. Naszym celem jest system edukacji, który wcześnie identyfikuje talenty, wzmacnia potencjał i otwiera możliwości awansu – niezależnie od pochodzenia czy pochodzenia społecznego. Również w tym przypadku obowiązuje następująca zasada: Zrównoważone zmiany nie następują w perspektywie krótkoterminowej, ale poprzez rzetelną i długoterminową politykę edukacyjną wdrażaną wspólnie przez rząd federalny, stanowy i lokalny”.
- Katharina Günther-Wünsch, senator ds. edukacji, młodzieży i rodziny kraju związkowego Berlina, wyjaśnia w imieniu krajów związkowych: „Raport o edukacji wyraźnie pokazuje, że edukacja determinuje szanse życiowe. Dlatego rząd federalny i rządy krajów związkowych inwestują w szczególności w edukację wczesnoszkolną, całodzienne nauczanie, wsparcie językowe i poprawę przejść edukacyjnych. Pochodzenie dziecka nie powinno decydować o jego przyszłości. Naszym celem jest, aby każde dziecko miało możliwość pełnego rozwoju swoich talentów i zdolności. Jest jednak również oczywiste, że reformy polityki edukacyjnej nie przynoszą efektów z dnia na dzień. Wymagają one rzetelności i wytrwałości. Ponieważ dobra edukacja nie powstaje z doraźnych działań, ale z konsekwentnej pracy nad jakością i równymi szansami”.
Wzmacnianie podstawowych umiejętności pozostaje kluczowym zadaniem na przyszłość
W obszarze edukacji raport nadal opisuje spadek rozwoju umiejętności, szczególnie w zakresie matematyki oraz umiejętności obsługi komputera i informacji. Raport wyraźnie wskazuje, że rozwijanie podstawowych umiejętności pozostaje kluczowym zadaniem na przyszłość. Jednocześnie raport wskazuje, że pochodzenie społeczne nadal ma istotny wpływ na sukcesy edukacyjne i uczestnictwo w edukacji, a nierówności edukacyjne często ujawniają się jeszcze przed rozpoczęciem nauki przez dzieci. Według raportu, wyraźne różnice społeczne są widoczne już w wieku dwóch lat, na przykład w słownictwie dzieci.
Nierówności edukacyjne często pojawiają się jeszcze przed rozpoczęciem nauki w szkole
Edukacja wczesnoszkolna pozostaje kluczowym obszarem zainteresowania: w 2025 roku liczba żłobków osiągnęła nowy rekordowy poziom ponad 57 000. Jednocześnie w niektórych regionach utrzymują się znaczne niedobory opieki nad dziećmi, szczególnie dla dzieci poniżej trzeciego roku życia. Raport wskazuje, że nierówności edukacyjne często zaczynają się jeszcze przed rozpoczęciem nauki w szkole i mogą trwać przez cały okres edukacji. Dlatego w ostatnich latach rządy federalne i stanowe zintensyfikowały działania na rzecz równości szans – w tym inwestycje w edukację wczesnoszkolną, wsparcie językowe, programy całodzienne oraz program „Startchancen” (Szanse na Start), który zapewnia ukierunkowane wsparcie szkołom znajdującym się w trudnej sytuacji społecznej.
Spadek wskaźnika urodzeń i przechodzenie na emeryturę „wyżu demograficznego” w dłuższej perspektywie zmieniają system edukacji
Raport wskazuje między innymi na znaczny spadek liczby urodzeń od 2022 roku. Z wynikiem około 677 000 urodzeń, liczba ta w 2024 roku powróciła do poziomu z początku lat 2010. Jednocześnie liczne roczniki urodzone w ubiegłym wieku osiągają wiek emerytalny. Raport jasno wskazuje, że te zmiany w dłuższej perspektywie zmienią system edukacji i powiążą się z nowymi wyzwaniami w zakresie planowania, zarządzania i oferty edukacyjnej.
Podsumowując: problemów sektora edukacji nie da się rozwiązać w krótkim okresie
Raport wyraźnie wskazuje również, że wyzwań w sektorze edukacji nie da się rozwiązać w krótkim okresie. Równe szanse, zapewnienie wykwalifikowanej kadry pracowniczej, integracja i cyfryzacja pozostają zadaniami długoterminowymi, które mogą być realizowane jedynie wspólnie przez rząd federalny, stany i gminy.
Kontekst raportu edukacyjnego „Edukacja w Niemczech”
Krajowy raport edukacyjny „Edukacja w Niemczech” został sporządzony przez niezależną grupę autorów w imieniu rządu federalnego i rządów krajów związkowych, a jego koordynatorem jest DIPF | Instytut Leibniza ds. Badań Edukacyjnych i Informacji Edukacyjnej. Publikacja, publikowana co dwa lata od 2006 roku, analizuje rozwój niemieckiego systemu edukacji we wszystkich sektorach edukacji. Wśród instytucji uczestniczących w raporcie znajdują się: Niemiecki Instytut Edukacji Dorosłych – Centrum Leibniza ds. Kształcenia Ustawicznego (DIE), Niemiecki Instytut Młodzieży (DJI), Niemieckie Centrum Badań nad Szkolnictwem Wyższym i Nauką (DZHW), Instytut Leibniza ds. Trajektorii Edukacyjnych (LIfBi), Instytut Badań Socjologicznych w Getyndze (SOFI) oraz federalne i krajowe urzędy statystyczne.
Raport oraz dodatkowe materiały i informacje można znaleźć na stronie www.bildungsbericht.de.
Źródło: Federalne Ministerstwo Edukacji, Rodziny, Osób Starszych, Kobiet i Młodzieży, Komunikat prasowy, 15 czerwca 2026 r.